Aktuelna izložba: "Zbirka portreta Srpske pravoslavne crkvene opštine pri Uspenskom hramu u Pančevu" od 01.06 do 01.10. 2007

Tokom 18. i početkom 19. veka, u periodu kada građanska klasa preuzima vodeću ulogu u ekonomskom i kulturnom razvitku, pojavljuje se veći broj portreta na kojima su predstavljeni crkveni velikodostojnici , vojničko plemstvo, bogati građani, autoportreti slikara, a potom i sloj obrazovanih i uticajnih, ne samo poručioca, nego i mecena umetnosti. Beležeći ličnosti, vojne i visoke crkvene jerarhije, plemstvo, ambijent i modu svog doba, domaći slikari se sa posebnim elanom posvećuju ovoj umetničkoj formi i slikaju paradne portrete po modi svog vremena.

Portret kao umetnička forma svedoči o značaju i svesti o ulozi pojedinca u datim istorijskim okolnostima i potrebi portretisanog da ostavi svedočanstvo o sebi, o svojima i potomstvu. Bogatiji građani biraju uglednije slikare. Portret nije samo žanr, već je forma kojoj atributivno pripadaju različiti sadržaji: statusni, memorijalni, paradni, idealizirani, alegorijski, te se i akcesorni elementi uključuju u obavezni sadržaj. Izbor atributa kao i ambijent i odeća portretisanog prikazuju i odražavaju njegov društveni status. Poput pikograma portret priča o želji poručioca, nameri i mogućnostima stvaraoca - umetnika. Tako poretret pokazuje sociološki i kulturološki kontekst vremena u kome je nastao i daje mogućnost uvida u različite fenomene života u istorijskom kontekstu. Takođe pokazuje potrebu za svetovnom slikom i većom umetničkom samostalnošću, postaje stvar izgrađenog kulturnog konteksta. To dalje znači da su se slikari upravo u portretu mogli posvetiti piktoralnim vrednostima i aspektima estetskog i likovnog jezika. Portretno slikarstvo 19. veka je usaglašeno sa srednjoevropskim kontekstom portretnog slikarstva.

Na početku 19. veka crkvena opština je sabrala sredstva i izgradila novu monumentalnu crkvu sa dva zvonika posvećenu Uspenju Bogorodice. Osvećena je i predata građanima Pančeva 15. avgusta 1832. godine. Za ovakav poduhvat, koji je značio i izgradnju i opremanje crkve, građani su prikupili i dali značajna sredstva. Veliki broj dobrotvora, najuglednijih građana i crkvenih dostojnika su crkvenoj opštini pri Uspenskom hramu ostavili svedočanstvo o tome kroz nesvakidašnju zbirku portreta.

Zbirku danas čini preko pedeset portreta uramljenih u luksuzne i autentične ramove najznačajnijih domaćih slikara 19. i početka 20. veka, među kojima su Arsenije Teodorović, Konstantin Danil, Aksentije Marodić, Stevan Todorović, Novak Radonjić, Jovan Popović, Ljubomir Aleksandrović, Uroš Predić, Đorđe Krstić, Marko Murat, Leopold Kupelvizer i drugi. mnogi od ovih portreta su izlagani na retrospektivama autora što znači da su visoko kategorizovana dela. Među portretisanim građanima su parosi i namesnici pančevački Teodor Živković i Dimitrije Radanović, zaslužni za izgradnju crkve, Toša Kuduz koji je crkvenoj opštini ostavio sav svoj imetak i to isključivo u prosvetne svrhe, zatim Hristina Vranješević koja je ostavila novac za pomoć i stipendiju siročadi, i druge ugledne ličnosti javnog života.

Uz predmete primenjene umetnosti, crkvene odežde, sasude i ikone, prikupljena i sačuvana zbirka pri Uspenskom hramu u Pančevu je dragocena kolekcija i svedočanstvo o kultunom nasleđu 19. i početka 20. veka i svojevrsna memorija na građane Pančeva i dobrotvore Uspenskog hrama. Zbirka koju bi poželeo svaki muzej i koja zaslužuje da bude dostupna javnosti.