ETNOLOGIJA

Geografske crte i istorijske činjenice povezale su narode slovenske, germanske i ugrofinske porodice, sa mnogobrojnim, njima sličnim etničkim grupama, čiji su slojevi i izdanci imali udela u brojnom i složenom etnokulturnom procesu formiranja etničkog lika naših prostora. Polietnička struktura na ovim prostorima jeste složena, a čine je: Srbi, Rumuni, Slovaci, Mađari, Makedonci, Hrvati, Crnogorci, Romi i drugi. U njihovim kulturama prisutne su specifičnosti, ali na određenoj udaljenosti od matice po pravilu se raspada prvobitna povezanost elemenata, nastupaju pomeranja, staro se meša sa novim i ukrštanjem nastaje nešto treće, dobijajući nova znamenja. Na taj način se istovremeno i razvija ono što je svima zajedničko i jedinstveno, ali se pri tome ne zaboravlja i ne napušta ono što je samorodno, originalno i autentično. I upravo ovaj čin ukazuje da svaki etnos na ovom području, pored uočljivog kulturnog zajedništva, nosi svoje osobenosti prouzrokovane specifičnim etnopsihološkim nabojem čije korene nalazi u svojoj narodnoj kulturi.

Etnološko odeljenje Narodnog muzeja se bavi proučavanjem materijalne kulture (naselja, kuće, migracije, pokućstvo, ishrana i nošnja), društvenim životom, privređivanjem (zanati), i duhovnim običajima vezanim za životni ciklus (rođenje, svadba, smrt, godišnji običaji) naroda koji žive na ovom prostoru.

Počeci rada odeljenja vezuju se za vreme odmah posle II svetskog rata, kada je sporadično prikupljan etnološki materijal. Osnivanje Etnografskog odeljenja i sistematski rad počinje 1952. godine. U ovom periodu sakupljeno je više od 2 . 000 predmeta koji su svrstani prema nacionalnoj pripadnosti. U okviru tih zbirki formirane su manje kolekcije zbog kulturne raznolikosti.

Poljoprivreda i zanatstvo južnog Banata, s obzirom na vitalni privredni značaj, zastupljeni su zbirkama iz oblasti stočarstva, zemljoradnje, vinogradarstva i pojedinih zanata vezanih za : zemljoradnju (kovački i kolarski), za izradu pokućstva ( grnčarski, korparski i voskarski), građevinarstvo ( zidarski ), ishranu ( pekarski, leciderski i ribarski), tekstil i odevanje ( ćurčijski, opančarski, obućarski), i uslužni zanati ( berberski i farbarski).

U okviru zanatske zbirke izdvaja se predmet od izuzetnog značaja, okovano stablo sa klinovima , koje simboliše praksu svečanog čina sticanja majstorskog zvanja. Postavljeno u centru Pančeva , svedočilo je da je grad bio značajan zanatski centar sa jakom esnafskom organizacijom. U prilog tome govor e i artikule za kalfe kao i bogata kolekcija zastava esnafa.

Takođe, značajnu muzeološku vrednost predstavlja i zbirka tekstila sa kolekcijama narodna nošnja , tkani predmeti ( ćilimi, pregače, torbe), i beli vez ( posteljno rublje, peškiri, stolnjaci).

Iz celine navedenog etnološkog materijala , od vunenih tekstilnih izrađevina, u stilskom i estetskom pogledu, izdvajaju se ćilimi, na kojima su primenjene tradicionalne tehnike tkanja i ornamentisanja. Narodne nošnje svojom raznolikom ornamentikom, tehnikom izrade i bojama, izražavaju osećaj za lepo i duboku potrebu čoveka za ukrašavanjem, što dostiže najveći umetnički izraz u zlatovezu. Uostalom, narodne nošnje, nimalo slučajno, čine najbogatije fondove etnografskih muzeja, pošto su one značajan ključ za otkrivanje i razumevanje etničkih i kulturoloških osobenosti, genetskih i vremenskih slojeva, prohujalih epoha i uticaja, u činu snažnog prožimanja.

Kao depadans Muzeja urađen je enterijer banatske kuće u Idvoru , rodne kuće Mihajla Pupina . Pokućstvo ove banatske kuće sa originalnim detaljima zajedno sa ognjištem kuhinje i upotrebnim detaljima dočaravaju stilsku homogenost enterijera koji je upotpunjen dekorativnim tekstilnim predmetima po ugledu na širi areal panonskog prostora .

Tokom ovih godina rada Narodnog muzeja stručnjaci etnolozi su priredili niz tematskih izložbi iz raznih oblasti života i rada naroda sa ovih prostora . Među njima su : Narodna keramika , Ribolov na Tamišu , Peškir u tradicionalnoj kulturi , Narodno ćilimarstvo , Čipka i vez itd .

Ekspozicijama etnološkog materijala prezentuju se trajne vrednosti kultura i zajednica , a to su one vrednosti koje izložba ističe pred javnošću kao « baštinu » značajnu za kulturni kontinuitet .

Svetlana Milosavljević

Aleksandra Jakovljević

k ustosi etnolozi