ISTORIJA UMETNOSTI

Odeljenje za istoriju umetnosti Narodnog muzeja Pančevo proučava razvoj likovnih umetnosti od XVIII do XX veka, prati savremeno likovno stvaralaštvo i prikuplja predmete primenjene umetnosti. Početak sistematskog prikupljanja i obrade eksponata vezuje se za decembar 1948. godine. Tada se, postavljenjem muzejskih poverenika dr. Borislava Jankulova i gospođe Olge Smederevac, u Muzeju pristupa planskom popunjavanju fondova. Može se smatrati da od tog perioda Odeljenje za istoriju umetnosti dobija svoju fizionomiju. Najvećim delom fond predmeta se povećavao poklonom, u manjoj meri otkupom. Već krajem 1949. godine umetnička zbirka se otvara za javnost i broji 35 predmeta, od toga, u stalnoj postavci - Galeriji slika, izloženo je sedam. Najpre se nastojalo da se otvore stalne postavke, a potom su usledile tematske izložbe. U okviru Odeljenja za istoriju umetnosti su dve zasebne zbirke: Zbirka likovnih umetnosti i Zbirka primenjene umetnosti. U okviru Zbirke likovnih umetnosti su tri oskeka: slikarstvo XVIII i XIX veka, slikarstvo, skulptura i grafika prve polovine XX veka i zavičajni fond savremenog likovnog stvaralaštva.

Zbirka likovnih umetnosti

U drugoj polovini XVIII i tokom XIX veka, u periodu kada Pančevo, u uslovima povećanog ekonomskog, društvenog prosperiteta, predstavlja i značajan kulturni centar, u gradu su boravili i stvarali najznačajniji slikari u srpskom slikarstvu toga vremena: Arsa Teodorović, Pavel Đurković, Konstantin Danil, Jovan Popović, Novak Radonjić, Stevan Todorović, Uroš Predić, Paja Jovanović, Đorđe Krstić, Stevan Aleksić i dr. Oni su ostavili značajnu galeriju portreta uglednih ličnosti kulturne i crkvene istorije, kao i portrete viđenijih i bogatijih građana Pančeva. Upravo kroz ove portrete, s jedne strane može se razumeti duh društvene sredine i vreme u kojem su nastajali, a s druge strane oni ilustruju osnovne karakteristike umetničkih pravaca: klasicizma, romantizma i realizma. Najveći deo njihovih radova stalno je izložen u galeriji portreta u okviru stalne postavke, a jedan deo se povremeno prezentira javnosti kroz tematske izložbe. Kao posebna celina i osobenost zbirke je slikarstvo prve polovine XX veka, tzv. slikarstvo perioda između dva rata. U to vreme, u Pančevu je umetnička delatnost veoma živa. Umetnici nastoje da probude interes za likovne umetnosti, pokreću časopise, obraćaju se javnosti kroz lokalne listove, organizuju prve izložbe i razna predavanja iz umetnosti. Istaknutiji stvaraoci su: Milan Butozan, Stevan Milosavljević, Franja Radočaj, Miloš Bušković, Stevan Čalić, Todor Švrakić, kao i mnogi drugi. Značajna uloga odeljenja za istoriju umetnosti je da, uz prikupljanje, obradu i zaštitu predmeta, tematski, približi likovnu umetnost ovoj sredini. Dobijanjem zgrade magistrata, 1965. god. za rad muzeja, stvoreni su odgovarajući uslovi za intenzivniju izložbenu delatnost. U muzeju se priređuju izložbe iz sopstvenih fondova, gostujuće izložbe iz drugih muzeja, kao i izložbe savremenih zavičajnih umetnika i stvaralaca i z drugih sredina. To je i vreme kada u gradu još ne postoje galerije za savremeno likovno stvaralaštvo, tako da ovako intenzivna izlagačka aktivnost muzeja u mnogome doprinosi živoj kulturnoj klimi u gradu. Značajnija su bila predstavljanja kroz samostalne ili grupne izložbe umetnika kao što su: Uroš Predić (1951. god. prisustvovao i sam autor), Milivoj Nikolajević, Stojan Trumić, Ksenija Ilijević, Zoran Petrović, Milić od Mačve, Milan Konjović, Milan Kerac, Stevan Bodmarov, Jovan Vitomirov...

Zbirka primenjene umetnosti

U okviru Odeljenja za istoriju umetnosti, jedan segment čini zbirka primenjene umetnosti sa predmetima iz XIX i XX veka, koji najčešće predstavljaju import u ove krajeve. To je prirodno, obzirom da je područje severno od Save i Dunava predstavljalo sve do ujedinjenja, ili Austriju ili južnu Ugarsku, odnosno, bilo je integrisano u Srednju Evropu. Domovi gradskog stanovništva opremani su nameštajem u stilu bidermajera, drugi rokokoom i istoricizmom. Sastavni deo enterijera bili su predmeti zanatsko-umetničke proizvodnje od metala, najčešće srebra, stakla, porcelana: sat, svećnjak, ogledalo, čaše, petrolejske lampe. Posebno srpska građanska sredina pokazuje naklonost prema bidermajeru, blizak im je kao kroz ove grade umetničkog zanata (nameštaj, sitni upotrebni predmeti) tako i kroz slike, isključivo portrete (Konstantin Danil, Ljubomir Aeksandrović, Jovan Popović, Uroš Knežević). Zbirka je skoro u potpunosti formirana otkupom predmeta sa područja Pančeva, manjim delom putem poklona, sadrži kolekcije nameštaja, predmeta od stakla i porcelana raritetnu kolekciju starih lampi. U postavci su izloženi bidermajer, sto, stolice, kanabe, ugaoni orman sa slikanom dekoracijom; u vitrini kolekcija čaša, svećnjaka, pribora za jelo izrađenih u srebru; porcelan iz radionice "Majsen" i "Stari Beč". Kao posebna vrednost u zbirci primenjene umetnosti izdvaja se kolekcija petrolejskih lampi. Izrađene su u radionicama širom Evrope, a najveći broj lampi potiče iz radionice Pešte i Beča.

Legati Narodnog muzeja Pančevo

Zahvaljaujući kolekcionarima i sakupljačima starina formirane su zbirke koje, ulaskom u muzejske ustanove, doprinose očuvanju istorijskih i kulturnih vrednosti. Kako muzeji od uvek (danas više no ikad) teško dolaze do eksponata i studijskog materijala, ovaj vid donacije je dragocen. Kao stalna postavka za publiku 1975. god. je otvoren prvi od četiri muzejska legata - Legat Olge Smederevac. Za Pančevači muzej ovakvo donatorstvo znači obogaćivanje likovnog fonda, pre svega delima onih umetnika koji su u prvoj polovini XX veka živeli i radili u Pančevu. Legat, istovremeno i predstavlja svedočanstvo o jednom izuzetno zanimljivom i dinamičnom kulturnom životu vođenom u Pančevu između dva rata, čiji je centar bio u kući Aleksić-Smederevac. Nastanak zbirke uslovljen je pre svega ličnim afinitetom odnosno sklonostima vlasnice prema određenim slikarskim temama (dominiraju predeo, portret i mrtva priroda), a s druge strane nastala je i kao plod druženja sa takvim imenima jugoslovenskog slikarstva kao što su: Marko Murat, Stevan Milosavljević, Miloš Vušković, Stevan Čalić, Todor Švrakić i Ismet Mujezinović. Značajnom dopunom ovog legata može se smatrati poklon zbirka Fedora Imreirici iz Rima, potomka porodice Aleksić, koji je tokom 1990-1991. god. muzeju poklonila veliki broj slika, predmeta, zanatsko-umetničke proizvodnje i značajnu dokumentarnu građu. Godine 1984. u Muzeju je, namenski adaptiranom i po muzeološkim pricipima opremljenom prostoru za posetioce otvorena spomen zbirka Stojana Trumića (1912-1983) - poklon umetnikove supruge Jelene Trumić. Stojan Trumić je zavičajni umetnik, koji je svojim delom (slikao je čobane, bojtare, gajdaše, svirce, salaše) dao portret Banata. Godine 1989. za posetioce je otvoren u posebno adaptiranom prostoru, treći legat pančevačkog muzeja - Legat Zorana Petrovića. Legat broji više od 150 dela. Posslednji četvrti legat je 1989. god. darovao Slavko Pavlov, karikaturista i publicista iz Pančeva. Legat čini zbirka od 248 njegovih karikatura i 18 likovnih priloga drugih slikara vezanih svojim radom za Pančevo.

Svetlana Mihajlović - Radivojević,

Viši kustos, istoričar umetnosti