ISTORIJA

Odeljenje za istoriju Narodnog muzeja u Pančevu osnovano je 1947. godine, s ciljem da sakuplja, stručno obrađuje, čuva i izlaže predmete značajne za istoriju grada. Nabavka muzejskih predmeta vršena je na više načina: otkupom, putem poklona i sakupljanjem na terenu.
 U okviru ove podele, zbog raznovrsnosti muzejskog materijala, formirane su manje zbirke i kolekcije (oružje, medalje, planovi i fotografije). Svi sakupljeni predmeti su stručno obrađeni, a veći broj je konzerviran, odnosno trajno zaštićen od propadanja.

TURSKI PERIOD

U ovom razdoblju Pančevo je bilo u sastavu turske imperije kao sedište nahije i sastojalo se od tvđave i palanke (Gabrijel Bodener, plan Panćeva, oko 1718- god.) U tvrđavi se nalazila turska vojska na čelu sa zapovednikom - dizdarom, dok je palanka imala malu čaršiju, džamiju gostionicu, han i bila je ponajvise naseljena Srbima, Turcima i Rumunima. Pored zemljoradnje i stočarstva, lokalno stanovništvo se bavilo skelarskom službom i obezbedenjem puteva i postaja za poštanska kola i putnike. Pančevo je u sastavu turske imperije ostalo do 9. novembra 1716. godine, kada ga zauzimaju Austrijanci, tokom austrijsko - tusrkog rata. 1716-1718. godine.Na stalnoj postavci period tusrkc dominacijc od 1552-1716 godine predstavljen jc oružjcm tusrkih ratnika (kubure, strele, jatagan, topovska djulad. Posebno se po svojoj lepoti ističe šlem turskog ratnika iz XVII veka.

AUSTROUGARSKI PERIOD

Posle ulaska austrijskih trupa u Pančevo 1716. godine, počinje novo razdoblje u njegovoj istoriji - period austrougarske vladavine. Banat je bio dat na upravu Dvorskoj komori u Beču, a Pančevo odredeno za središte distrikta, tako da se ono, u periodu od 1716. do 1764. godine, razvija kao "komorsko trgovište". Već početkom dvadesetih godina XVIII veka, u skladu sa odlukama vlasti u Beču i guvemera Tamiškog Banata, generala Mersija, počinje masovno naseljavanje Nemaca u Banat . Po dolasku u Pančevo, nemački kolonisti formirali su takozvanu Donju varoš ili nemačko Pančevo, za razliku od Srba koji su živeli u Gornjoj varoši ili srpskom Pančevu. Ovaj priliv stanovništva znatno je uticao na privredni razvoj grada. Tako je 1722. godine Jevrejin Kepiš otvorio pivaru, jednu od najstarijih na Balkanu, a nešto kasnije se otpočelo sa proizvodnjom svile.

Međutim posle austrijsko-turskog rata 1737-1739. godine, u kome su Turci odneli pobedu i pod svoju kontrolu stavili severnu Srbiju, Sava i Dunav ponovo postaju državne granice između Austrije i Turske. Da bi zaštitlia svoje južne teritorije, Austrija je formirala Banatsku vojnu granicu 1764. godine. Pančevo se tada razvija kao graničarsko trgovište; život u gradu dobija svoj specifični vojnički kolorit. U vreme mira graničari su bili mirni ratari, a u vreme rata dobro izvežbani i opremljeni vojnici - uvek spremni da brane granice monarhije. Događaj koji će u velikoj meri odrediti dalji tok sudbine Pančeva jeste odluka austrijskog ????, od 1. januara 1794. godine, da se spoje Gornja i Donja varoš odnosno srpsko i nemačko Pančevo, i tako ujedinjenu dobiju status grada. Prerna popisu iz 1794. godine Pančevo je imalo 4. 588 stanovnika, od kojih je bilo 3. 232 pravoslavaca i 1.356 katolika. Zanimljivo je da je Pančevo bez obzira što je tek 1918. godine ušlo u sastav jedne srpske države, uvek po etničkoj strukturi bilo većinsko srpsko.

U prvoj polovini XIX veka Pančevo počinje da menja svoj urbani lik. U samom centru podignuta Uspenska crkva (1807 1811), a nešto kasnije bolnica i Magistrat. Velike zasluge za uredenje Pančeva ima i brigadni general Mihaljević. Zahvaljujući njegom svesrdnom angažovanju ozelenjene su mnoge površine ( Narodna bašta), kalrmisane glavne ulice i prokopani kanali za odvod vode.

Osnivaju se mnogobrojna društva, među kojima se posebno ističu Streljačka družna osnovana 1813. godine, i Vatrogasno društvo, jedno od najstarijih u Vojvodini. Ceste su i pozorišne predstave kao i javni koncerti i balovi sa vojnom muzikom. Međutim, Habzburšku monarhiju, kao i veći deo Zapadne i Srednje Evrope, početkom 1848. godine, zahvatila je revolucija. Srpsko stanovništvo u Vojvodini proglasilo je autonomno Srpsko vojvodstvo i sukobilo se sa Ugarskom.

Za bogat kulturno - prosvetni život zaslužni su i pesnik Vasa Živković kompozitor i dirigent Mita Topalović i virtuoz na violini Dragomir Krančević. Međutim, Banatska vojna granica razvojačena je 1873. godine i Pančevo više nije bilo direktno potčinjeno Beču, već je ušlo u sastav Ugarske. Srbi -Pančevci bili su nezadovoljni ovom promenom i ogorčeno su se suprotstavljali nastojanju ugarske vlade da, putem škola, štampe i svog činovništva mađarizuje lokalno stanovništvo. U toj borbi posebno su se isticali dr. Svetislav Kasapinović, Jovan Pavlović i Kamenko Jovanović. Kada je počeo Prvi svetski rat ugarske vlasti su pohapsile istaknutije Pančevce i poslale ih u neke od zloglasnih kazamat ( temišvarski, aradski i dr.). Represalijama i pretnjama pokušali su da zaplaše lokalno stanovništvo. Sipske trupe, koje su prethodno uspešno oslobodile Srbiju, umarširale su u Pančevo 8. novembra 1918. godine. Grad na Tamišu, koji je po svim popisima iz prethodnih perioda bio najviše srpski konačno je ušao u sastav jedne srpske države. Oslobcxiioci su oduševljeno docekani.

Na stalnoj postavci austrougarski period prdstavljen je fotografijama starog Pančeva i poznatijih ličnosti koje su živele u njemu, plakatima, mapama, oružjem i novcem iz tog perioda. Posebno se ističe zastava Srpskog Vojvodstva iz 1848. godine koja je jedan od najvrednijih muzejskih eksponata istorijske zbirke.

JUGOSLOVENSKI PERIOD

U periodu između dva rata Pančevo doživljava novi privredni uzlet. Otvaraju se fabrika sijalica "Tesla", Industrija stakla Pančevo, fabrika aviona "Utva" i niz drugih manjih firmi, tako da se može govoriti o značajnom industrijskom centru na Tamišu. U toku Drugog svetskog rata u Pančevu su bili na vlasti folksdojčeri (domaći Nemci). Tokom okupacije počinili su mnoge zločine nad lokalnim stanovništvom. Već u junu 1941. godine u Pančevu je osnovan zloglasni fašistički logor "Svilara", gde su na najsvirepiji način bili mučeni i ubijani pančevački patrioti. U neposrednoj blizini grada, na putu ka selu Jabuci, postojalo je veliko stratište na kome su Nemci streljali više hiljada Srba,Jevreja i Roma iz cele zemlje. I pored toga, pokret otpora u Pančevu i okolini, tokom čitavog rata, nije prestajao da deluje. Likvidiranje Nemačkih vojnika, agenata i doušnika, paljenje žita, rasturanje letaka, bile su samo neke od akcija ilegalaca.

Pančevo su 6. oktobra 1944. godine oslobodile partizanske jedinice i trupe Crvene armije. U posleratnom periodu u Panćevu se nastavilo sa daljom i2gradnjom posebno privrednih kapaciteta. Danas je to moderan industrijski grad. Dovoljno je pomenuti samo: Rafineriju nafte Panćevo, fabriku veštaćkih dubriva - "Azotaru", Petrohemiju - Panćevo, koje, uz već pomenute fabrike, zaokružuju sliku o Panćevu kao jednom od najznačajnijih industrijskih centara, ne samo u Vojvodini, već u čitavoj SCG.

Na stalnoj postavci jugoslovenski period predstavljen je fotografijama, plakatima, mapama, oružjem i delovima pokućstva iz tog vremena. Istorijsko odeljenje Narodnog muzeja u Panćevu povremeno prireduje tematske i2ložbe na kojima ae mogu, pored ostalog, videti predmeti iz istorijske zbirke koji nisu na stalnoj postavci. Od osnivanja do danas, ovakvih izložbi raznovrsne tematike bilo je više desetina. Neke od najistaknutijih su: Panćevo u Vojnoj granici, Zastave i amblemi grada Panćeva, 100 godina Crvenog krsta u Pančevu, Panćevo u srpskom pokretu 1848 - 49. ? tematske izlozbe kao i uz stalnu muzejsku postavku, štampaju se strućni katalozi koji predstavljaju značajno štivo za izučavanje grada. Pored pomenutih aktivnosti, strućnjaci istorićari bave se i naučno istraživačkim radom , a rezultate svojih istraživanja objavljuju u stručnim časopisima.